Z radością informujemy, że dr Kaja Bałazy (Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk) znalazła się w gronie 15 laureatów 26. edycji Nagród Naukowych „POLITYKI”. Została wyróżniona w kategorii Nauki o życiu – biologia/nauki o klimacie.
Badania dr Kai Bałazy koncentrują się na arktycznym zooplanktonie oraz jego znaczeniu dla funkcjonowania ekosystemów morskich w warunkach postępujących zmian klimatu.
Spośród 15 laureatów wyłonionych zostanie pięcioro zdobywców głównych nagród. Wyniki poznamy 18 października.
Serdecznie gratulujemy tego wyróżnienia i trzymamy kciuki za finał!
Z przyjemnością informujemy, że ukazał się czwarty i ostatni newsletter projektu Detect2Protect, którego partnerem jest Instytut Oceanologii PAN. Projekt koncentruje się na badaniu zależności pomiędzy zanieczyszczeniem chemicznym a bioróżnorodnością Morza Bałtyckiego oraz na rozwoju zintegrowanych metod monitoringu chemiczno-biologicznego środowiska morskiego.
Najważniejsze przesłanie projektu: aby odpowiednio wcześnie wykrywać negatywne skutki zanieczyszczeń chemicznych, monitoring środowiska morskiego nie powinien ograniczać się wyłącznie do pomiaru stężeń substancji. Konieczne jest łączenie analiz chemicznych z oceną efektów biologicznych, badaniami bioróżnorodności, w tym eDNA, oraz analizami pozwalającymi na ekologiczną interpretację uzyskanych danych.
W najnowszym wydaniu newslettera przedstawiono m.in.podsumowanie najważniejszych wyników projektu, relację z internetowego seminarium dla interesariuszy, które odbyło się 20 maja 2026 r., krótkie wywiady z wybranymi interesariuszami z krajów partnerskich projektu dotyczące perspektyw efektywnego monitoringu zanieczyszczeń chemicznych w rejonie Morza Bałtyckiego, oraz relację z końcowego spotkania projektu w Helsinkach (Finnish Environment Institute, Syke, 21-22 maja 2026), na którym omawiano uzyskane wyniki i perspektywy współpracy w przyszłości.
Zachęcamy do lektury i dzielenia się newsletterem z innymi zainteresowanymi osobami!
29 lipca 2026 troje oceanografów z Instytutu Oceanologii PAN (IO PAN) dotarło do Bieguna Północnego. Agnieszka Beszczyńska Möller, Piotr Wieczorek i Waldemar Walczowski prowadzą badania oceanograficzne z pokładu lodołamacza norweskiej Straży Przybrzeżnej NoCGV Svalbard. Badania prowadzone są w ramach unijnego programu High Arctic Ocean Observation System (HiAOOS) oraz programu Argo-Polska finansowanego przez polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Pobyt na Biegunie Północnym trwał 10 godzin. W tym czasie wykonano ze statku pomiary właściwości i struktury kolumny wody (CTD), a z krawędzi lodu pomiary mikrostruktury górnej warstwy 200 m wody.
W czasie ekspedycji naukowej HiAOOS2026 wydobyto trzy głębokie stacje kotwiczone (mooringi), prowadzono pomiary zestawem CTD, sondami jednorazowymi XCTD oraz pomiary mikrostruktury górnej warstwy Oceanu Arktycznego. Sześćdziesiąt mil morskich od Bieguna Północnego wodowany został pływak Argo należący do konsorcjum Argo-Polska.
W ramach uczestnictwa Argo-Polska w Europejskim Konsorcjum Infrastruktur Badawczych Euro-Argo ERIC polscy oceanografowie wodowali również dwa pływaki Argo należące do Niemieckiej Federalnej Agencji Żeglugi Morskiej i Hydrografii (BSH). W czasie rejsu planowane są dalsze wodowania pływaków Argo oraz wydobycia mooringów, w tym operowanego przez IO PAN.
Bałtyk zmienia się na naszych oczach – ociepla się, staje się coraz mniej słony, a wraz ze zmianami warunków środowiskowych pojawiają się w nim nowe gatunki. Czy ich obecność rzeczywiście powinna budzić niepokój i czy określanie Bałtyku mianem „umierającego morza” nadal odpowiada rzeczywistości?
W rozmowie opublikowanej przez „Academię” PAN prof. Jan Marcin Węsławski (Instytut Oceanologii PAN) wyjaśnia, że przemiany zachodzące w Bałtyku są znacznie bardziej złożone. Jak podkreśla, gatunki obce nie zawsze stanowią zagrożenie, a część z nich po prostu zajmuje dostępne nisze ekologiczne. Jednocześnie rosnąca temperatura, spadek zasolenia i zmiany natlenienia sprawiają, że z Bałtyku wycofują się gatunki zimnolubne, a ich miejsce zajmują organizmy lepiej przystosowane do nowych warunków.
Zdaniem prof. Węsławskiego zamiast mówić o „umierającym Bałtyku”, powinniśmy mówić o morzu, które intensywnie się przebudowuje – i którego przemiany wymagają uważnej, interdyscyplinarnej obserwacji naukowej.
Dr hab. Katarzyna Grzelak, prof. IO PAN uczestniczy obecnie w rejsie 2026 Arctic Ocean Expedition na pokładzie koreańskiego statku badawczego RV Araon.
Prof. Grzelak prowadzi badania zespołów bentosowych w pacyficznym sektorze Arktyki w ramach współpracy naukowej pomiędzy Instytutem Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (IO PAN) a Korea Polar Research Institute (KOPRI).
Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk jest partnerem konsorcjum BalticSense – Zaawansowanej infrastruktury monitorowania zagrożeń na akwenie Morza Bałtyckiego, która została wpisana na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej. Celem BalticSense jest stworzenie nowoczesnej infrastruktury do gromadzenia, przetwarzania i analizy danych dotyczących południowego Bałtyku. Projekt połączy nowoczesne technologie obserwacji morza z potencjałem polskiej oceanografii, zaawansowanym przetwarzaniem danych i metodami sztucznej inteligencji. IO PAN wnosi do przedsięwzięcia wieloletnie doświadczenie w badaniach Bałtyku, infrastrukturę obserwacyjną oraz rozwijane od lat systemy gromadzenia, integracji i udostępniania danych oceanograficznych.
BalticSense jest przedsięwzięciem o wymiarze krajowym, łączącym nauki o Ziemi i środowisku, nauki fizyczne i inżynieryjne oraz cyfrowe infrastruktury badawcze. Liderem konsorcjum jest Politechnika Koszalińska, a IO PAN współtworzy je wraz z Wojskową Akademią Techniczną, Akademią Marynarki Wojennej, Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym, Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim oraz Centrum Informatycznym TASK Politechniki Gdańskiej.
Oceanograficzny potencjał IO PAN dla BalticSense
IO PAN wnosi do BalticSense ponad 60-letnie doświadczenie w badaniach oceanograficznych, wykwalifikowaną kadrę oraz rozbudowaną infrastrukturę badawczą i informatyczną. Ważnym elementem zaplecza Instytutu jest statek badawczy r/v Oceania, a także system SatBałtyk i rozwijane pod kierunkiem IO PAN Elektroniczne Centrum Udostępniania Danych Oceanograficznych eCUDO.pl.
BalticSense umożliwi integrację nowych obserwacji z istniejącymi zasobami danych o Bałtyku. Dane pochodzące z różnych sensorów i platform pomiarowych będą przetwarzane i analizowane, również z wykorzystaniem metod sztucznej inteligencji. Projekt zakłada jednocześnie rozwój systemów SatBałtyk i eCUDO oraz bezpieczne udostępnianie danych zgodnie z zasadami FAIR i Open Science.
Zaangażowanie IO PAN otwiera także możliwość powiązania BalticSense z europejskimi systemami obserwacji morza. Połączenie wiedzy oceanograficznej, obserwacji morza i nowoczesnych technologii przetwarzania danych ma stworzyć narzędzie wspierające badania naukowe, ochronę środowiska, gospodarkę morską oraz bezpieczeństwo Bałtyku.
