29 lipca 2026 troje oceanografów z Instytutu Oceanologii PAN (IO PAN) dotarło do Bieguna Północnego. Agnieszka Beszczyńska Möller, Piotr Wieczorek i Waldemar Walczowski prowadzą badania oceanograficzne z pokładu lodołamacza norweskiej Straży Przybrzeżnej NoCGV Svalbard. Badania prowadzone są w ramach unijnego programu High Arctic Ocean Observation System (HiAOOS) oraz programu Argo-Polska finansowanego przez polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Pobyt na Biegunie Północnym trwał 10 godzin. W tym czasie wykonano ze statku pomiary właściwości i struktury kolumny wody (CTD), a z krawędzi lodu pomiary mikrostruktury górnej warstwy 200 m wody.
W czasie ekspedycji naukowej HiAOOS2026 wydobyto trzy głębokie stacje kotwiczone (mooringi), prowadzono pomiary zestawem CTD, sondami jednorazowymi XCTD oraz pomiary mikrostruktury górnej warstwy Oceanu Arktycznego. Sześćdziesiąt mil morskich od Bieguna Północnego wodowany został pływak Argo należący do konsorcjum Argo-Polska.
W ramach uczestnictwa Argo-Polska w Europejskim Konsorcjum Infrastruktur Badawczych Euro-Argo ERIC polscy oceanografowie wodowali również dwa pływaki Argo należące do Niemieckiej Federalnej Agencji Żeglugi Morskiej i Hydrografii (BSH). W czasie rejsu planowane są dalsze wodowania pływaków Argo oraz wydobycia mooringów, w tym operowanego przez IO PAN.
Bałtyk zmienia się na naszych oczach – ociepla się, staje się coraz mniej słony, a wraz ze zmianami warunków środowiskowych pojawiają się w nim nowe gatunki. Czy ich obecność rzeczywiście powinna budzić niepokój i czy określanie Bałtyku mianem „umierającego morza” nadal odpowiada rzeczywistości?
W rozmowie opublikowanej przez „Academię” PAN prof. Jan Marcin Węsławski (Instytut Oceanologii PAN) wyjaśnia, że przemiany zachodzące w Bałtyku są znacznie bardziej złożone. Jak podkreśla, gatunki obce nie zawsze stanowią zagrożenie, a część z nich po prostu zajmuje dostępne nisze ekologiczne. Jednocześnie rosnąca temperatura, spadek zasolenia i zmiany natlenienia sprawiają, że z Bałtyku wycofują się gatunki zimnolubne, a ich miejsce zajmują organizmy lepiej przystosowane do nowych warunków.
Zdaniem prof. Węsławskiego zamiast mówić o „umierającym Bałtyku”, powinniśmy mówić o morzu, które intensywnie się przebudowuje – i którego przemiany wymagają uważnej, interdyscyplinarnej obserwacji naukowej.
Dr hab. Katarzyna Grzelak, prof. IO PAN uczestniczy obecnie w rejsie 2026 Arctic Ocean Expedition na pokładzie koreańskiego statku badawczego RV Araon.
Prof. Grzelak prowadzi badania zespołów bentosowych w pacyficznym sektorze Arktyki w ramach współpracy naukowej pomiędzy Instytutem Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (IO PAN) a Korea Polar Research Institute (KOPRI).
Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk jest partnerem konsorcjum BalticSense – Zaawansowanej infrastruktury monitorowania zagrożeń na akwenie Morza Bałtyckiego, która została wpisana na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej. Celem BalticSense jest stworzenie nowoczesnej infrastruktury do gromadzenia, przetwarzania i analizy danych dotyczących południowego Bałtyku. Projekt połączy nowoczesne technologie obserwacji morza z potencjałem polskiej oceanografii, zaawansowanym przetwarzaniem danych i metodami sztucznej inteligencji. IO PAN wnosi do przedsięwzięcia wieloletnie doświadczenie w badaniach Bałtyku, infrastrukturę obserwacyjną oraz rozwijane od lat systemy gromadzenia, integracji i udostępniania danych oceanograficznych.
BalticSense jest przedsięwzięciem o wymiarze krajowym, łączącym nauki o Ziemi i środowisku, nauki fizyczne i inżynieryjne oraz cyfrowe infrastruktury badawcze. Liderem konsorcjum jest Politechnika Koszalińska, a IO PAN współtworzy je wraz z Wojskową Akademią Techniczną, Akademią Marynarki Wojennej, Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym, Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim oraz Centrum Informatycznym TASK Politechniki Gdańskiej.
Oceanograficzny potencjał IO PAN dla BalticSense
IO PAN wnosi do BalticSense ponad 60-letnie doświadczenie w badaniach oceanograficznych, wykwalifikowaną kadrę oraz rozbudowaną infrastrukturę badawczą i informatyczną. Ważnym elementem zaplecza Instytutu jest statek badawczy r/v Oceania, a także system SatBałtyk i rozwijane pod kierunkiem IO PAN Elektroniczne Centrum Udostępniania Danych Oceanograficznych eCUDO.pl.
BalticSense umożliwi integrację nowych obserwacji z istniejącymi zasobami danych o Bałtyku. Dane pochodzące z różnych sensorów i platform pomiarowych będą przetwarzane i analizowane, również z wykorzystaniem metod sztucznej inteligencji. Projekt zakłada jednocześnie rozwój systemów SatBałtyk i eCUDO oraz bezpieczne udostępnianie danych zgodnie z zasadami FAIR i Open Science.
Zaangażowanie IO PAN otwiera także możliwość powiązania BalticSense z europejskimi systemami obserwacji morza. Połączenie wiedzy oceanograficznej, obserwacji morza i nowoczesnych technologii przetwarzania danych ma stworzyć narzędzie wspierające badania naukowe, ochronę środowiska, gospodarkę morską oraz bezpieczeństwo Bałtyku.
4 sierpnia 2026 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zatwierdził Listę strategicznych infrastruktur badawczych umieszczonych na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej. W procesie ewaluacji, prowadzonym przez Zespół Doradczy do spraw Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej z udziałem zewnętrznych ekspertów, oceniano szereg kryteriów, którym przypisano odpowiednie wagi.
W dziale Nauki o Ziemi i Środowisku, jako jedna z sześciu infrastruktur, po raz kolejny na Listę została wpisana infrastruktura Argo-Polska. Umieszczenie infrastruktury badawczej na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej jest wyrazem uznania jej potencjału badawczego, ale nie oznacza zobowiązania MNiSW do jej finansowania. Jest to jednak duży sukces Instytutu i dobry prognostyk dla dalszego rozwoju konsorcjum Argo-Polska.
W skład konsorcjum Argo-Polska wchodzą trzy instytucje: Instytut Oceanologii PAN, będący liderem konsorcjum, Instytut Geofizyki PAN oraz Akademia Marynarki Wojennej. Argo-Polska jest jednocześnie członkiem Europejskiego Konsorcjum Infrastruktury Badawczej Euro-Argo ERIC. Celem Euro-Argo ERIC jest wniesienie europejskiego wkładu do światowego programu Argo.
Globalna sieć Argo składa się z ponad 4000 autonomicznych pływaków profilujących rozmieszczonych we wszystkich oceanach świata. Jest to jedyny globalny system dostarczający w czasie niemal rzeczywistym informacji o właściwościach fizycznych kolumny wody. Dane te są ogólnie dostępne.
Znaczącym wkładem Argo-Polska w rozwój tego systemu jest prowadzenie pomiarów z wykorzystaniem pływaków Argo na słabo pokrytych obserwacjami akwenach Arktyki oraz wprowadzenie pływaków Argo do systemu monitoringu południowego Bałtyku.
Z przyjemnością informujemy, że Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk został uhonorowany Europejską Nagrodą Inteligentnego Rozwoju 2026 podczas 11. edycji Nagród Gospodarczych Europejskiego Forum Inteligentnego Rozwoju. Wyróżnienie zostało przyznane za opracowanie i wdrażanie innowacyjnych modeli numerycznych oraz cyfrowych systemów wspomagania decyzji w obszarze ochrony środowiska, gospodarki morskiej i zrównoważonego rolnictwa. Doceniono również skuteczne łączenie badań naukowych z praktyką gospodarczą oraz tworzenie narzędzi wspierających odpowiedzialne zarządzanie zasobami, zwiększających bezpieczeństwo i wzmacniających odporność Europy na wyzwania środowiskowe i klimatyczne.
Za wyróżnieniem stoją projekty badawczo-rozwojowe realizowane w Pracowni Modelowania Procesów Ekohydrodynamicznych, kierowanej przez prof. dr hab. Lidię Dzierzbicką-Głowacką. Pracownia od wielu lat rozwija zaawansowane modele numeryczne oraz narzędzia wspomagania decyzji, znajdujące zastosowanie w ochronie środowiska morskiego i wodnego, zrównoważonym zarządzaniu zasobami naturalnymi oraz adaptacji do zmian klimatu.
Uroczyste wręczenie nagrody odbędzie się 3 września o godz. 17:00, organizowane w ramach 11. Europejskiego Forum Inteligentnego Rozwoju, w dniach 3–4 września 2026 r. w Gdańsku.
